Fairphone: duurzaam door modulariteit

Fairphone

Fairphone: duurzaam door modulariteit

Steeds meer organisaties geven aan bij te willen dragen aan de transitie naar een circulaire economie. Maar duurzaam ondernemen blijkt lastig in de praktijk. Bedrijven lopen tegen de vraag aan hoe producten en diensten duurzamer gemaakt kunnen worden, zo bleek uit een recente enquête van de KVK. Er is behoefte aan meer informatie en geslaagde voorbeelden. Daarom roepen we de rubriek ‘Voorbeelden voor Circulair Ontwerpen’ in het leven. In deze rubriek brengen we koplopers op het gebied van circulair ontwerpen onder de aandacht om geïnteresseerden te inspireren. Het eerste bedrijf dat we in deze rubriek uitlichten is Fairphone, de Nederlandse ontwikkelaar van ‘eerlijke’ smartphones. Zij hebben een product ontworpen dat gericht is op het vervangen van onderdelen, zodat afdanking wordt uitgesteld.

Bedrijf

Fairphone is ontstaan vanuit een campagne van Waag voor eerlijke elektronica en bewustwording van de schadelijke gevolgen van huidige productiemethoden voor mens en milieu. De mensen achter Fairphone meenden dat het nodig was om zelf de markt te betreden om impact te hebben. In 2013 werd Fairphone een zelfstandig bedrijf. Het doel: een eerlijke smartphone maken en verandering in gang zetten in de wijze waarop producten worden gemaakt.

De gemiddelde telefoon wordt elke 18 maanden vervangen, aldus Fairphone. Dit is belastend voor het milieu, omdat het voor een hoop afval en een grote vraag naar nieuwe grondstoffen zorgt. Maar weinig onderdelen van telefoons worden aan het einde van hun levensduur hoogwaardig gerecycled. Oude telefoons eindigen vaak in een laatje, waardoor waardevolle materialen in onbruik raken. Fairphone wil dit veranderen door de levensduur van het product te verlengen en recycling van materialen mogelijk te maken. Dit realiseren zij door in te zetten op het vervangen van onderdelen. Circulariteit is het doel op de lange termijn.

Het eerste toestel van Fairphone kwam door middel van crowdsourcing en crowdfunding tot stand. Nadat voldoende geïnteresseerden zich hadden gemeld werd het toestel in 2013 in productie genomen. Alle 25.000 telefoons die in de eerste batch zijn gemaakt werden verkocht. Een tweede batch van 35.000 stuks volgde. Fairphone ontving veel aandacht in de media en werd beloond met verschillende prijzen voor zijn inspanningen, waaronder een GreenTec Award en UN Momentum for Change Award.

In 2015 lanceerde Fairphone de opvolger van zijn eerste smartphone, de Fairphone 2. In tegenstelling tot de Fairphone 1, die qua ontwerp nog veel op andere smartphones leek, onderscheidt de Fairphone 2 zich met een vernieuwend ontwerp. De Fairphone 2 is eerlijker en duurzamer geworden. Fairphone heeft meer invloed op de toeleveringsketen gekregen, waardoor het toezicht op het productieproces en de controle over materialen zijn toegenomen. Maar wat maakt de Fairphone 2 nou een goed voorbeeld voor circulair ontwerpen?

Ontwerp

De gemiddelde smartphone is niet gemaakt om lang mee te gaan. Smartphones hebben doorgaans een complexe bouw en componenten zijn vaak sterk geïntegreerd. Veel nieuwe toestellen hebben een unibody-ontwerp, wat betekent dat je het toestel zelf niet eenvoudig meer open kan maken. Dit heeft weliswaar voordelen, zoals een betere bescherming tegen stof en vocht, maar dit maakt het voor de gebruiker vrijwel onmogelijk om onderdelen te vervangen. Het gevolg is dat reparaties duur zijn en dat gebruikers simpelweg een nieuwe telefoon kopen als hun oude telefoon kapot is.

Fairphone besloot om het ontwerp op een andere manier aan te pakken door zijn drie kernwaarden te implementeren: een lange levensduur, gevoel van eigendom en openheid. Het resultaat is een modulaire telefoon die je makkelijk zelf kan repareren en upgraden. De Fairphone 2 bestaat uit zes hoofdmodules: de schermmodule, batterij, kernmodule (met o.a. de processor en SIM- en SD-kaartslots), ondermodule (met o.a. de microfoon, speaker en USB-connector), cameramodule, en topmodule (met o.a. de hoofdtelefoonaansluiting, ontvanger en voorcamera). Door de rug van de telefoon te verwijderen kun je de hele inhoud van de telefoon zien. Als een onderdeel van je telefoon kapot gaat, dan kun je het desbetreffende onderdeel zelf vervangen. De onderdelen kun je eenvoudig via de webshop van Fairphone in huis halen.

Sinds de lancering van de Fairphone 2 zijn sommige aspecten van het oorspronkelijke ontwerp enigszins verouderd. Fairphone heeft daarom upgrades voor de camera, cover en software beschikbaar gesteld. De modulaire bouw van de Fairphone biedt de gebruiker de mogelijkheid om deze onderdelen van de telefoon te upgraden. Als je bijvoorbeeld behoefte hebt aan een betere camera, dan kun je die zelf kopen en installeren. Het is niet nodig om dan het gehele toestel te vervangen.

Fairphone is zich er ook van bewust dat de levensduur van een telefoon niet enkel door de hardware wordt bepaald, maar ook door software. Fairphone streeft ernaar om broncode zoveel mogelijk te ontsluiten, wat gebruikers in staat stelt om het systeem van hun telefoon aan te passen. Nadat Fairphone eerder al voor een upgrade naar Android 6 zorgde, heeft het bedrijf eind 2018 een upgrade naar Android 7 uitgebracht. Dit is misschien niet de laatste versie van het besturingssysteem, maar wel een stap vooruit ten opzichte van het oorspronkelijke besturingssysteem van het toestel.

Fairphone zet zich ook in voor het verbeteren van de recyclebaarheid van zijn producten om ze uiteindelijk werkelijk circulair te maken. Fairphone heeft zelf een onderzoek laten verrichten waarin verschillende methodes voor recycling zijn bestudeerd. Een belangrijk inzicht uit dit onderzoek is dat het ontmantelen van de telefoon en het verwerken van de modules aan de hand van verschillende technieken beter is dan recycling door het smelten en versnipperen van de gehele telefoon. Dit leverde namelijk de grootste variatie aan herbruikbare materialen op. Wat impact op het milieu en terugwinning van energie betreft is deze methode ook beter. Het modulaire ontwerp van de Fairphone 2 maakt deze methode van recycling mogelijk.

Bedrijfsmodel

Wat Fairphone extra interessant maakt als voorbeeld voor circulair ontwerpen is dat het bedrijf verder kijkt dan het technische ontwerp van zijn smartphone. Zo onderzoekt Fairphone de mogelijkheid om een ander verdienmodel te implementeren. Ook is de manier waarop Fairphone zijn product in de markt zet vernieuwend. Het bedrijf heeft namelijk een systeem met aanvullende diensten om het product heen gecreëerd dat materiaalkringlopen helpt te sluiten en verlengen.

Om te beginnen biedt Fairphone je de mogelijkheid om je oude telefoon te laten recyclen. Hiermee ontvang je 45 euro korting op de Fairphone 2. Gaat je telefoon kapot of heb je behoefte aan een upgrade? Dan kun je via de webshop van Fairphone eenvoudig vervangende onderdelen voor je telefoon bestellen. Op de website van Fairphone staan vervolgens tutorials die je helpen bij het vervangen van onderdelen. Daarnaast heeft Fairphone ook een eigen community rondom zijn producten gecreëerd. Op het forum van de community kun je in contact komen met andere gebruikers en een antwoord vinden op je vragen. Meetups, presentaties en workshops worden voor en door communityleden georganiseerd om het verhaal van Fairphone te verspreiden, ideeën uit te wisselen en mensen te helpen bij het sleutelen aan hun telefoon.

Het huidige verdienmodel van Fairphone lijkt erg op dat van andere ontwikkelaars van smartphones, maar is anders omdat het niet gericht is op de snelle verkoop van zoveel mogelijk toestellen. Net als andere bedrijven verkoopt Fairphone zijn toestel, waardoor de koper verantwoordelijk wordt voor wat er met het product gebeurt aan het einde van de levensduur. Dit beweegt veel bedrijven ertoe om een niet duurzaam toestel te maken dat binnen anderhalf jaar vervangen wordt. Maar Fairphone zet zich echter in voor een lange levensduur en recycling van het product. Dit gaat wel ten koste van de inkomsten. Maar een hoger prijskaartje en verkoop van vervangende onderdelen zouden dit enigszins moeten kunnen compenseren.

Fairphone is al lange tijd bezig met het verkennen van mogelijkheden om het bedrijfsmodel te verbeteren. Fairphone is nu zover dat het een pilot voor bedrijven opzet waarin het zijn product als dienst aanbiedt. Klanten betalen hierin voor het gebruik van de telefoon en Fairphone blijft eigenaar. Voordelen voor de klant zijn lagere kosten, eenvoudig beheer over reparaties en minder zorgen over het levenseinde van het product, aldus Fairphone. Dit bedrijfsmodel stelt Fairphone in staat om de materialen beter te beheren over de hele levenscyclus van de telefoon en om materialen aan het einde van de levensduur te recyclen. Kortom, een kans voor verdere verduurzaming.

Conclusie

De modulaire bouw van de Fairphone 2 biedt grote voordelen als je je telefoon moet repareren of als je hem wil upgraden. Hierdoor gaat het toestel langer mee dan andere toestellen en zorgt het voor minder vraag naar nieuwe grondstoffen en afval. Daarnaast is deze bouw gunstig voor de recyclebaarheid van het toestel. Dit helpt materiaalkringlopen te sluiten en verlengen, wat bijdraagt aan een circulaire economie.

De Fairphone 2 is inmiddels al meer dan drie jaar oud, maar wordt nog steeds verkocht en gebruikt. Het product wint het wat specificaties en functionaliteiten betreft niet meer van recent gelanceerde telefoons in dezelfde prijsklasse. Maar voor diegenen die het belangrijk vinden om duurzaam te leven en verantwoorde producten te kopen is de Fairphone 2 een interessant alternatief.

Door succesvol een product met een vernieuwend ontwerp en bedrijfsmodel op de markt te zetten laat Fairphone zien dat de productie van electronica ook anders kan. Hiermee kan Fairphone een bron van inspiratie zijn voor bedrijven die ook willen bijdragen aan de transitie naar een circulaire economie.

 

Bronnen

https://www.fairphone.com/
https://waag.org/

Naamsvermelding

Uitgelichte afbeelding: “Fairphone 2 reverse” door Kaihsu Tai is gelicenseerd onder CC BY-SA 4.0 / Kleuren van de originele afbeelding zijn aangepast.